Mary Shelley

Mary Wollstonecraft Shelley (ur. 1797 w Londynie; zm. 1851 w Londynie) – angielska powieściopisarka, poetka i eseistka, najbardziej znana jako autorka „Frankensteina, czyli nowoczesnego Prometheusza” (1818). Uważana jest za jedną z najważniejszych postaci romantyzmu oraz za prekursorkę powieści science‑fiction.

Życiorys

Wczesne lata

Mary Wollstonecraft Godwin urodziła się jako jedyna córka Mary Wollstonecraft, pionierki feminizmu, oraz Williama Godwina, filozofa i redaktora Histoire Philosophique. Matka zmarła w wyniku powikłań po porodzie, a Mary została wychowana przez ojca i jego drugą żonę, Mary Jane Godwin. Dzięki kontaktom ojca z kręgami literackimi, w młodości poznała wielu przyszłych twórców, w tym Lorda Byrona i Percy'ego Bysshe Shelley'ego.

Spotkanie z Percy'm Shelley'em

W 1814 roku, podczas letniej podróży po Szwajcarii, Mary poznała poetę Percy'ego Shelley'a, który wówczas był już znanym członkiem kręgu romantycznego. Ich romans przerodził się w związek, mimo że Shelley był wówczas żonaty z Harriet Wood. W 1816 roku para ucieka do Szwajcarii i spędza wakacje w wiosce Villers przy jeziorze Genewskim, gdzie w towarzystwie Lorda Byrona i jego kochanki Clair de la Vallée powstała legenda o „nocach potworów”. To właśnie w tym otoczeniu Mary zaczęła pisać Frankensteina.

Frankenstein i sukces literacki

W 1818 roku wydano pierwszą edycję Frankensteina. Książka, opublikowana anonimowo, odniosła natychmiastowy sukces i stała się jednym z klasyków literatury gotyckiej. Po publikacji Mary przyjęła autorstwo, co wywołało liczne dyskusje w ówczesnym świecie literackim, zwłaszcza w kontekście roli kobiet w sztuce.

Po śmierci Shelly'ego

W 1822 roku, po przyjęciu przez Mary dziecka, Percy Bysshe Shelley zginął w wypadku łodziowym w rejsie po Morzu Śródziemnym. Mary pozostała samotną matką i musiała sprostać trudnym wyzwaniom finansowym. W kolejnych latach wydała szereg powieści („Valperga”, „Ostatni człowiek”), opowiadań i esejów, a także biografię męża („Życie Percy'ego Bysshe Shelley'ego”).

Śmierć i pochówek

Mary Shelley zmarła w 1851 roku w wyniku powikłań po operacji guza mózgu. Została pochowana w Katedrze św. Pawła w Londynie, obok swojego męża.

Dzieła

• Frankenstein, czyli nowoczesny Prometeusz (1818)
• Valperga (1823)
• Ostatni człowiek (1826)
• Lodore (1835)
• Mathilda (nieopublikowany za życia)

Styl i tematyka

Twórczość Shelley'owej łączy elementy romantyzmu, gotyku oraz wczesnej science‑fiction. W swoich utworach poruszała zagadnienia: etyki naukowej, granic ludzkiej ambicji, izolacji jednostki i roli kobiet w społeczeństwie. Postać Frankensteina stała się archetypem „twórcy‑buntownika” i symbolem niebezpieczeństw niekontrolowanego postępu technicznego.

Dziedzictwo

Obecnie Mary Shelley jest uznawana za jedną z najważniejszych autorek XIX wieku. Jej powieść Frankenstein inspiruje niezliczone adaptacje filmowe, teatralne i literackie. Wielu krytyków literackich, w tym Harold Bloom i Elaine Showalter, podkreśla jej wkład w kształtowanie współczesnego dyskursu na temat płci, nauki i moralności.

Bibliografia

1. Mary Shelley, Frankenstein, czyli nowoczesny Prometeusz, 1818.
2. Mary Shelley, Valperga, 1823.
3. Mary Shelley, Ostatni człowiek, 1826.
4. Mary Shelley, Życie Percy'ego Bysshe Shelley'ego, 1831.
5. J. R. F. Ackroyd, Mary Shelley: The Life and Times, 2020.

Zobacz także

Mary Wollstonecraft • Percy Bysshe Shelley • Lord Byron • Frankenstein (powieść) • Literatura gotycka • Science-fiction